Vu quy là lễ của nhà gái, đánh dấu ngày con gái về nhà chồng; thành hôn là lễ của nhà trai, mừng con trai lấy vợ, thành gia đình. Vì vậy thiệp do nhà gái phát ghi "Lễ Vu Quy", thiệp do nhà trai phát ghi "Lễ Thành Hôn". Khi hai họ tổ chức chung một bữa tiệc, hoặc cặp đôi tự đứng ra mời, chữ phù hợp là "Lễ Tân Hôn" hoặc đơn giản là "Tiệc Cưới".
Phân biệt nghe đơn giản, nhưng lỗi in nhầm lại nhiều, vì hai nhà thường đặt chung một mẫu thiệp rồi chỉ đổi tên, quên đổi dòng tên lễ. Người trẻ có thể không để ý, nhưng các cụ trong họ đọc thấy nhà gái ghi "thành hôn" sẽ hỏi ngay.
Bài này giải thích nghĩa của từng chữ lễ hay gặp trên thiệp, chữ nào hợp với cách tổ chức nào, các trường hợp lưng chừng như tiệc chung nhưng bố mẹ đứng tên, và cách tự kiểm để không in nhầm.
Gốc chữ: vì sao nhà gái là "vu quy"
Chữ "vu quy" (于歸) có gốc từ bài "Đào yêu" trong Kinh Thi: "Chi tử vu quy, nghi kỳ thất gia", tạm hiểu là cô gái về nhà chồng, hợp với cửa nhà bên ấy. "Quy" ở đây nghĩa là về, theo quan niệm xưa người con gái đi lấy chồng là "về" nhà chồng. Bởi thế, chữ này chỉ đứng ở vị trí của nhà gái: gia đình báo tin con mình đi về một nhà mới.
"Thành hôn" (成婚) thì đơn giản hơn: thành là nên, làm xong; hôn là việc cưới. Nhà trai dùng chữ này vì với họ, đây là ngày con trai cưới vợ, đón thêm người vào nhà. Về mặt câu chữ, hai bên đều nói về cùng một đám cưới, nhưng mỗi bên đứng ở góc của mình.
Hiểu gốc chữ rồi thì khó nhầm nữa: thiệp nào do nhà gái đứng tên, phát cho khách của nhà gái, mời tới buổi tiệc nhà gái, thì dùng vu quy. Thiệp do nhà trai đứng tên, mời khách tới tiệc bên nhà trai, thì dùng thành hôn. Không có chuyện chữ nào sang hơn chữ nào; chỉ có đúng chỗ hay sai chỗ.
Ở nhiều vùng, nhất là phía Nam, nhà gái và nhà trai làm tiệc riêng vào hai ngày khác nhau, có khi hai tỉnh khác nhau. Lúc đó hai bộ thiệp gần như bắt buộc khác chữ. Ở thành phố lớn, nhiều đám gộp thành một tiệc chung, và đây là chỗ bắt đầu lúng túng.
Bảng các chữ lễ thường gặp trên thiệp
Bảng dưới gom những chữ hay in trên thiệp cưới ở Việt Nam, kèm người dùng và tình huống hợp. Đây là cách dùng phổ biến, từng vùng có thể có thói quen riêng, nên vẫn hỏi người lớn trong họ trước khi chốt.
| Chữ trên thiệp | Ai đứng tên | Hợp khi nào | Hay nhầm ở đâu |
|---|---|---|---|
| Lễ Vu Quy | Bố mẹ cô dâu | Tiệc hoặc lễ riêng của nhà gái | Dùng cho tiệc chung hai họ |
| Lễ Thành Hôn | Bố mẹ chú rể | Tiệc hoặc lễ riêng của nhà trai | Nhà gái in theo mẫu của nhà trai |
| Lễ Tân Hôn | Hai họ chung, hoặc cặp đôi | Tiệc chung một nơi, một ngày | Dùng cho thiệp riêng một nhà ở quê |
| Tiệc Cưới | Cặp đôi hoặc hai họ | Tiệc mời bạn bè, đồng nghiệp, giọng thân mật | Gửi các cụ mà không có tên bố mẹ |
| Lễ Đính Hôn, Lễ Ăn Hỏi | Bố mẹ hai bên | Mời họ hàng gần dự lễ hỏi | In thiệp rầm rộ như đám cưới |
| Tiệc Báo Hỷ | Cặp đôi hoặc gia đình | Báo tin đã cưới, tiệc nhỏ sau | Ghi như thiệp mời dự lễ chính |
| Chữ Song Hỷ 囍 | Ai cũng dùng được | Hoạ tiết trang trí bìa | Đặt ngược hoặc lệch, trông cẩu thả |
Chữ "Lễ Tân Hôn" có nghĩa là lễ của đôi mới cưới, không nghiêng về bên nào, vì thế nó hợp với tiệc chung. Một số người dùng "Lễ Tân Hôn" cho mọi trường hợp cho an toàn; không sai, nhưng với thiệp nhà gái ở quê, người lớn vẫn thích chữ vu quy hơn vì nó nói rõ ai đang báo tin.
Tiệc chung hai họ: ghi chữ gì cho ổn
Ở thành phố, mô hình phổ biến là hai nhà góp chung một tiệc tại trung tâm tiệc cưới, khách hai bên ngồi chung sảnh. Lúc này có ba lựa chọn, tuỳ ai đứng tên thiệp.
Một là mỗi nhà vẫn in thiệp riêng, cùng mẫu, nhà gái ghi "Lễ Vu Quy", nhà trai ghi "Lễ Thành Hôn", nhưng ngày giờ địa điểm giống nhau. Cách này giữ đúng vai, khách của bên nào nhận thiệp bên đó. Nhược điểm là phải quản hai bản in, dễ lệch khi sửa.
Hai là in một mẫu chung có tên bố mẹ hai bên đặt song song, ghi "Lễ Tân Hôn" hoặc "Tiệc mừng lễ thành hôn của hai con". Cách này gọn, nhưng nhà nào cũng phải chấp nhận tên mình đứng cạnh nhà kia trên mọi tấm thiệp, kể cả thiệp gửi khách chỉ quen một bên.
Ba là cặp đôi đứng tên, ghi "Tiệc Cưới" hoặc "Lễ Tân Hôn", dùng cho bạn bè đồng nghiệp; song song vẫn có một bộ nhỏ do bố mẹ đứng tên để gửi họ hàng. Đây là cách nhiều cặp chọn khi khách của chính họ chiếm phần lớn.
Dù chọn cách nào, đừng để một tấm thiệp vừa có tên bố mẹ nhà gái đứng đầu, vừa ghi "Lễ Thành Hôn". Khách sẽ đọc ra là nhà gái tổ chức lễ cưới vợ cho con gái, một câu nghe rất lạ.
Lễ đính hôn, ăn hỏi có cần thiệp không
Thường thì không in thiệp. Lễ ăn hỏi, còn gọi lễ đính hôn, chủ yếu là việc của hai gia đình và họ hàng gần. Phần lớn nhà mời bằng lời, gọi điện hoặc nhắn trực tiếp cho người cần có mặt.
Khi nào nên có thiệp nhỏ. Khi lễ hỏi tách xa ngày cưới vài tháng, hoặc nhà gái có mời thêm bạn bè dự tiệc nhẹ sau lễ, một tấm thiệp đơn giản hoặc một tin nhắn trang trọng giúp khách nhớ giờ.
Ghi chữ gì. "Lễ Đính Hôn" hoặc "Lễ Ăn Hỏi" đều dùng được; miền Nam hay nói "đám hỏi". Tên người đứng là bố mẹ nhà gái nếu lễ tổ chức tại nhà gái, như thông lệ phổ biến.
Đừng gửi thiệp hỏi cho khách chỉ mời cưới. Khách nhận hai lần thiệp trong vài tháng dễ thấy áp lực về chuyện mừng. Nếu muốn báo tin vui sớm, một lời nhắn không kèm lời mời là đủ.
Lễ hỏi và lễ cưới cùng ngày. Nhiều gia đình gộp hỏi và cưới trong một ngày cho gọn. Thiệp lúc đó vẫn là thiệp cưới; giờ làm lễ hỏi chỉ báo riêng cho người nhà, không in lên thiệp chung.
Những tình huống lưng chừng và cách xử lý
Không phải đám nào cũng rơi đúng vào một ô trong bảng. Dưới đây là các trường hợp hay gặp và cách ghi thường được chấp nhận:
- Nhà gái ở xa, không làm tiệc riêng, chỉ lên dự tiệc nhà trai: thiệp do nhà trai phát vẫn ghi "Lễ Thành Hôn". Nếu nhà gái muốn báo tin cho họ hàng quê nhà, dùng thiệp báo hỷ, không gọi là lễ vu quy.
- Cô dâu ở rể, hoặc chú rể về sống bên nhà vợ: chữ lễ vẫn theo bên đứng tên thiệp. Không cần đổi chữ cho hợp hoàn cảnh; cách sống sau cưới là chuyện riêng của gia đình.
- Bố mẹ đã mất, anh chị đứng tên: chữ lễ không đổi, chỉ đổi lời xưng cho đúng vai người đứng tên, ví dụ "Anh chị Hoàng Văn Nam – Phạm Thu Hà trân trọng báo tin Lễ Vu Quy của em gái Hoàng Thu Thảo".
- Đám cưới tổ chức ở nước ngoài, về nước làm tiệc: tiệc ở Việt Nam có thể ghi "Tiệc Mừng Lễ Thành Hôn" hoặc "Tiệc Báo Hỷ", vì lễ chính đã diễn ra.
- Cưới theo nghi thức tại nhà thờ, chùa rồi mới về tiệc: thiệp tiệc giữ chữ lễ như thường; giờ làm nghi thức chỉ in cho khách được mời dự nghi thức.
- Hai bạn trẻ tự lo hết, bố mẹ hai bên ở quê: "Tiệc Cưới" do cặp đôi đứng tên là tự nhiên nhất, vẫn nên nhắc tên bố mẹ hai bên ở một dòng nhỏ để khách lớn tuổi nhận ra.
Dòng thứ ba có một bẫy về xưng hô: thiệp cưới do người khác đứng tên thì đại từ phải theo người đứng tên. Đọc lại câu mời một lần nữa từ góc người đứng tên trước khi in.
Câu báo tin mẫu theo từng chữ lễ
Chữ lễ đúng rồi thì câu báo tin xung quanh cũng phải đi cùng giọng. Dưới đây là ba mẫu ngắn, tên giả định, để thấy cùng một thông tin nhưng mỗi vai nói khác nhau thế nào.
Nhà gái, giọng trang trọng: "Ông bà Phạm Văn Thịnh trân trọng báo tin Lễ Vu Quy của thứ nữ Phạm Ngọc Hân, kết duyên cùng anh Trần Gia Khánh, trưởng nam ông bà Trần Đức Lâm. Gia đình hân hạnh đón ... tới chung vui cùng hai cháu."
Nhà trai, giọng ấm, hợp họ hàng: "Nhà mình có thêm một nàng dâu. Ông bà Trần Đức Lâm trân trọng báo tin Lễ Thành Hôn của trưởng nam Trần Gia Khánh và cô Phạm Ngọc Hân. Mời ... về ăn cỗ mừng hai cháu cho đông vui."
Cặp đôi đứng tên, tiệc chung: "Sau sáu năm đi cùng nhau, Hân và Khánh quyết định làm thủ tục cho chuyện đã rõ từ lâu. Mời ... tới Lễ Tân Hôn của hai đứa để làm chứng, và ăn giúp một phần bánh cưới."
Để ý mẫu nhà gái nhắc tên bố mẹ chú rể, mẫu nhà trai nhắc tên cô dâu: mỗi bên luôn ghi người con bên kia, như một lời chào thông gia. Mẫu cặp đôi được phép đùa, nhưng câu đùa xoay quanh chính hai người, không đùa về khách hay về tiền mừng.
Tự kiểm để không in nhầm chữ lễ
Ba câu hỏi dưới đây, trả lời theo thứ tự, gần như loại hết lỗi nhầm chữ:
- Ai là người đứng tên mời trên tấm thiệp này? Bố mẹ cô dâu, bố mẹ chú rể, cả hai, hay cặp đôi.
- Buổi tiệc ghi trên thiệp là của bên nào tổ chức? Nhà gái, nhà trai, hay tiệc chung.
- Từ hai câu trên, chữ lễ là gì? Nhà gái thì vu quy, nhà trai thì thành hôn, chung hoặc cặp đôi thì tân hôn hay tiệc cưới.
- Mở bản in của nhà bên kia, đặt cạnh nhau. Nếu hai thiệp có cùng chữ lễ mà tên người đứng khác bên, một trong hai đang sai.
- Gửi ảnh cho một người lớn trong họ, hỏi đúng một câu: "Chữ lễ thế này đã đúng chưa ạ?".
Nếu bộ thiệp đã in xong mới phát hiện sai chữ lễ, cân nhắc mức độ. Sai giữa "Tân Hôn" và "Thành Hôn" trong tiệc chung thì khách ít ai để ý. Còn nhà gái in "Thành Hôn" thì nên in lại ruột, vì đây là thiệp gửi đúng những người lớn hay đọc kỹ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Thiệp nhà gái có được ghi Lễ Tân Hôn thay cho Lễ Vu Quy không?
Được, không ai coi là sai. Tuy vậy chữ vu quy nói rõ nhà gái đang báo tin con gái về nhà chồng, nên với họ hàng lớn tuổi ở quê, nhiều gia đình vẫn chọn vu quy cho đúng vị trí của mình.
Lễ vu quy và lễ rước dâu có phải là một không?
Gần như cùng một ngày nhưng nhìn từ hai phía. Lễ vu quy là phần nhà gái làm lễ tiễn con; rước dâu là phần nhà trai sang đón. Thiệp nhà gái ghi vu quy, còn giờ rước dâu chỉ báo cho người nhà và đoàn nhà trai.
Thiệp tiệc cưới công ty mời đồng nghiệp nên ghi chữ gì?
Nếu cặp đôi đứng tên, "Tiệc Cưới" hoặc "Lễ Tân Hôn" là tự nhiên nhất. Đồng nghiệp quan tâm ai cưới, ngày giờ, nơi tổ chức hơn là chữ lễ; giữ thiệp gọn, giọng thân mật vừa phải.
Có cần in chữ Hán trên thiệp cưới không?
Không bắt buộc. Chữ Song Hỷ là hoạ tiết quen thuộc, nhiều gia đình thích vì trông trang trọng. Nếu dùng chữ Hán khác như vu quy hay thành hôn, nên nhờ người biết chữ kiểm mặt chữ để không in ngược hoặc sai nét.
Lễ thành hôn và lễ cưới khác nhau thế nào?
Trong cách nói hằng ngày, lễ cưới là cả chuỗi việc của đám cưới. Lễ thành hôn là tên gọi trang trọng, thường dùng cho phần do nhà trai tổ chức. Trên thiệp, thành hôn hợp với thiệp nhà trai, còn lễ cưới thì ít khi in nguyên chữ.