Tổ chức đám cưới tại nhà phù hợp khi gia đình có sân rộng hoặc mượn được khoảng đất gần nhà, khách chủ yếu là họ hàng và làng xóm, và có đủ người nhà để chia việc. Ba khối việc lớn là rạp và bàn ghế, cỗ, người; phần lớn gia đình thuê trọn gói rạp – bàn ghế – âm thanh từ một bên, thuê đầu bếp nấu cỗ theo mâm, còn người nhà lo đón khách, bưng bê và dọn dẹp.
Khác với nhà hàng, ở nhà không có ai lo hộ những chuyện như điện, nước, chỗ rửa bát, chỗ gửi xe, nhà vệ sinh cho vài trăm người. Bài dưới đây đi qua từng khối việc, đưa ra lịch ba ngày từ dựng rạp đến trả đồ, và những điểm an toàn cần kiểm trước khi khách đến.
Khi nào nên cưới tại nhà, khi nào không
Cưới tại nhà có lợi thế lớn về không khí: khách là người quen, ăn uống thoải mái, đãi được nhiều đợt, người già trẻ nhỏ đi lại gần. Ở nhiều vùng quê, đây vẫn là cách tổ chức mặc định, và một tiệc nhà hàng trên thị trấn có khi lại khiến họ hàng lớn tuổi ngại đi.
Nhưng không phải lúc nào nó cũng rẻ hơn. Khi cộng rạp, bàn ghế, bát đĩa, đầu bếp, thực phẩm, đồ uống, âm thanh, điện, công người nhà nghỉ việc mấy ngày, nhiều gia đình thấy chi phí mỗi mâm không chênh bao nhiêu so với một nhà hàng bình dân. Cái được là sự gần gũi và linh hoạt về số khách; cái mất là công sức.
Cưới tại nhà khó khi: sân hẹp không đặt đủ bàn cho đợt đông nhất, nhà trong ngõ sâu không có chỗ cho xe khách, gia đình ít người phụ giúp, hoặc mùa mưa bão mà rạp không đủ chắc. Một phương án hay gặp là làm cỗ tại nhà cho họ hàng và làng xóm buổi trưa, còn bạn bè cô dâu chú rể thì mời một tiệc nhỏ riêng ở thành phố.
Đo sân và đặt rạp, bàn ghế
Việc đầu tiên trước khi gọi bên cho thuê là tự đo và tính, để không bị đưa gói to hơn nhu cầu:
- Đo chiều dài, chiều rộng sân hoặc khoảng đất sẽ dựng rạp, ghi cả vị trí cây, cột điện, rãnh nước, bậc thềm.
- Ước số mâm đợt đông nhất, thường là đợt chính trưa ngày cưới. Một bàn tròn mười người cùng lối đi quanh bàn cần khoảng bảy đến chín mét vuông. Sân một trăm mét vuông, trừ lối đi, sân khấu và chỗ bưng bê, đặt được khoảng mười đến mười hai bàn.
- Nếu đợt đông nhất vượt sức chứa, chia khách thành hai ba đợt ăn hoặc mượn thêm sân nhà bên cạnh, nói chuyện với hàng xóm từ sớm.
- Gọi hai ba bên cho thuê, hỏi giá trọn gói gồm rạp, bàn ghế, khăn trải, bát đĩa, cốc, âm thanh, đèn, sân khấu nhỏ, cổng hoa. Hỏi rõ có tính công dựng và dỡ không, có đền bù khi vỡ bát đĩa không.
- Hẹn ngày dựng và ngày dỡ cụ thể, ghi vào giấy. Rạp thường dựng trước ngày cưới một ngày, dỡ sau một ngày.
- Hỏi bên cho thuê về chống mưa: rạp có vách che hai bên không, mái có chịu được mưa to không, có chuẩn bị bạt quây thêm không.
Chụp ảnh sân và gửi cho bên cho thuê trước khi họ báo giá. Bên có kinh nghiệm nhìn ảnh sẽ chỉ ra ngay chỗ khó dựng, chỗ đọng nước, chỗ cần kê, đỡ được nhiều phiền phức hôm dựng.
Cỗ: thuê đầu bếp nấu theo mâm hay tự nấu
Hai cách phổ biến nhất ở quê, mỗi cách có cái được cái mất. Nhiều nhà kết hợp: thuê đầu bếp chính, người nhà phụ sơ chế.
| Tiêu chí | Thuê đầu bếp nấu trọn gói theo mâm | Người nhà tự mua và nấu |
|---|---|---|
| Công người nhà | Ít, chỉ cần người bưng bê, dọn | Rất nhiều, cần đội nấu từ hôm trước |
| Kiểm soát món | Chọn theo thực đơn có sẵn, điều chỉnh được một phần | Hoàn toàn theo ý gia đình |
| Chi phí | Rõ ràng theo mâm, dễ dự trù | Có thể thấp hơn nhưng dễ phát sinh, khó tính trước |
| An toàn thực phẩm | Phụ thuộc uy tín đầu bếp, nên hỏi người đã thuê | Phụ thuộc chỗ mua và cách bảo quản của nhà mình |
| Thừa thiếu | Đầu bếp quen ước lượng, ít thừa thiếu | Dễ thừa nhiều hoặc thiếu món chính |
| Hợp với | Gia đình ít người, cỗ đông | Họ hàng đông, quen làm cỗ, cỗ vừa |
Khi thuê đầu bếp, hỏi kỹ: giá mâm đã gồm những món nào, gồm gạo, gia vị, chén bát, người bưng bê hay chưa; đầu bếp cần gia đình chuẩn bị gì như bếp, nước, chỗ sơ chế, chỗ để đồ lạnh. Hỏi luôn họ xử lý thức ăn thừa thế nào, vì trời nóng, đồ ăn để lâu ngoài rạp là chuyện cần lưu tâm.
Lịch ba ngày: dựng, cỗ, dọn
Lịch giả định đám cưới đãi cỗ chính vào trưa ngày thứ hai. Nhiều vùng có thêm buổi cỗ tối hôm trước cho người giúp việc và hàng xóm.
| Thời điểm | Việc chính | Ai lo |
|---|---|---|
| Ngày 1 sáng | Dựng rạp, kéo điện, kê bàn ghế, thử âm thanh | Bên cho thuê + một người nhà giám sát |
| Ngày 1 chiều | Nhận thực phẩm, sơ chế, dọn chỗ rửa bát, chỗ gửi xe | Đội bếp + người nhà |
| Ngày 1 tối | Cỗ nhỏ cho người phụ giúp, họp phân việc, kiểm lại danh sách | Tổng quản |
| Ngày 2 sáng sớm | Đầu bếp nấu, lễ gia tiên, rước dâu | Đầu bếp + đoàn rước |
| Ngày 2 trưa | Đãi cỗ theo đợt, đón khách, nhận mừng | Toàn đội |
| Ngày 2 chiều tối | Dọn sơ, gom bát đĩa, cất đồ có giá trị, niêm phong hòm mừng | Người nhà |
| Ngày 3 | Dỡ rạp, trả đồ, đếm bát đĩa, thanh toán, trả sân mượn | Tổng quản + bên cho thuê |
Ngày thứ ba hay bị coi nhẹ nhưng là ngày dễ phát sinh tiền nhất: thiếu bát, vỡ cốc, cháy khăn trải bàn. Đếm đồ cùng bên cho thuê khi giao và khi trả, có ảnh chụp, đỡ cãi nhau.
Chia đội người nhà cho đám ở nhà
Đội bưng bê. Khoảng một người cho ba bốn mâm ở đợt đông nhất, thường là thanh niên trong họ. Cần một người trưởng đội đứng ở cửa bếp, nhận tín hiệu từ đầu bếp và gọi đội bưng ra theo thứ tự bàn, để không bàn nào bị bỏ sót món.
Đội rửa bát. Việc nặng và ít được nhìn thấy nhất. Chọn chỗ rửa có nước chảy, xa khu khách, có thau chậu đủ lớn và chỗ úp bát. Chia ca, vì rửa liên tục ba bốn đợt cỗ rất mệt. Nhiều nhà thuê thêm người rửa bát để người nhà còn được ngồi ăn.
Đội đón khách và xếp chỗ. Ở quê, khách đến theo nhóm làng, nhóm họ, nhóm cơ quan; người đón khách nên là người biết mặt từng nhóm để xếp ngồi cùng nhau và biết đợt nào đã kín bàn.
Đội trông xe. Một hai người đứng đầu ngõ, xếp xe gọn một bên, ghi vé hoặc đánh dấu xe nếu đông. Khách mất mũ bảo hiểm hay bị chắn xe không ra được là chuyện nhỏ nhưng làm khách khó chịu.
Người giữ kho. Một người cầm chìa khoá chỗ để bia nước, thuốc lá, quà biếu, phát theo yêu cầu của tổng quản và ghi lại số đã xuất. Không có người giữ kho, đồ uống thường hết nhanh bất ngờ và không ai biết vì sao.
An toàn: điện, gas, mưa gió và lối đi
Đám cưới tại nhà gom vài trăm người vào một khoảng sân với dây điện tạm, bếp gas, loa lớn. Những điểm dưới đây nên có người kiểm riêng:
- Điện: dây điện kéo tạm phải đi trên cao hoặc được che chắn, không chạy dưới chân bàn khách, không nối bằng băng dính ở chỗ ẩm. Hỏi bên cho thuê có dùng cầu dao riêng cho rạp không.
- Bếp gas: đặt ở khu riêng, thoáng, xa rạp khách và xa chỗ trẻ con chạy chơi. Kiểm van, dây dẫn trước khi nấu.
- Mưa gió: theo dõi dự báo thời tiết vài ngày trước. Nếu có dông, cột rạp phải được neo chắc, chuẩn bị bạt quây và người trực để hạ bớt phần che khi gió mạnh.
- Lối đi: để lối ra vào đủ rộng, không chất két bia chắn cửa, có đèn ở lối đi khi tiệc kéo dài tới tối.
- Trẻ nhỏ: khu loa, sân khấu, bếp là ba chỗ cần có người lớn để mắt.
- Nhà vệ sinh: với khách đông, nhà vệ sinh của gia đình thường không đủ; mượn nhà bên cạnh hoặc thuê nhà vệ sinh di động nếu có.
Phần an toàn không cần tốn nhiều tiền, chỉ cần một người được giao nhiệm vụ đi kiểm trước giờ khách đến, đúng như cách nhà hàng có người kiểm sảnh trước tiệc.
Giữ hoà khí với hàng xóm
Đám cưới tại nhà gần như chắc là làm phiền hàng xóm ít nhiều: rạp lấn ra ngõ, xe đỗ trước cửa nhà người khác, loa mở từ sáng sớm, rác sau tiệc. Ở quê, hàng xóm thường là khách mời và cũng là người phụ giúp, nhưng ở thị trấn hay khu dân cư đông, chuyện bị phàn nàn là có thật.
Cách làm nhiều gia đình áp dụng: trước vài ngày, bố mẹ sang từng nhà gần báo ngày giờ, xin phép dựng rạp hoặc đỗ xe, mời dự nếu thân. Âm lượng loa giữ vừa phải, không mở nhạc to từ sáng sớm hay đến khuya. Nếu cần chiếm lòng đường ngõ, hỏi trước tổ dân phố hoặc người phụ trách khu vực về quy định ở địa phương.
Sau tiệc, dọn sạch phần ngõ chung trước khi dọn trong nhà. Nhà nào cho mượn sân, mượn chỗ đỗ xe, mượn nhà vệ sinh thì gửi một phần quà cảm ơn hoặc mời một bữa. Những việc nhỏ đó giữ được quan hệ lâu hơn nhiều so với một ngày vui.
Câu hỏi thường gặp
Đám cưới tại nhà có rẻ hơn nhà hàng không?
Không phải lúc nào cũng rẻ hơn. Khi cộng đủ rạp, bàn ghế, đầu bếp, thực phẩm, đồ uống, âm thanh, điện nước và công người nhà, chi phí mỗi mâm nhiều khi gần với nhà hàng bình dân. Lợi thế là linh hoạt số khách và không khí gần gũi, chứ không chỉ ở chi phí.
Nên dựng rạp trước ngày cưới bao lâu?
Thường dựng trước một ngày để còn thời gian kê bàn, thử điện, thử âm thanh và sửa chỗ chưa ổn. Dựng quá sớm thì rạp dễ bị ảnh hưởng bởi mưa gió và chiếm sân lâu. Hẹn rõ giờ dựng, giờ dỡ với bên cho thuê bằng giấy.
Làm sao ước số mâm cỗ cho đúng?
Dựa vào danh sách khách theo hộ, nhân với số người trung bình mỗi hộ đi dự, rồi chia cho số người mỗi mâm. Hỏi đầu bếp về tỷ lệ chuẩn bị dư mà họ quen làm. Chi tiết ước số khách thật đến từ số thiệp được bàn riêng ở phần quản lý khách mời.
Có cần xin phép khi dựng rạp ra ngõ không?
Quy định khác nhau tuỳ địa phương. Nếu rạp chiếm một phần lòng ngõ, lối đi chung hay vỉa hè, nên hỏi trước tổ dân phố hoặc chính quyền cơ sở nơi mình ở và báo hàng xóm. Đừng để đến ngày dựng mới bị yêu cầu dỡ.
Trời mưa to đúng ngày cưới tại nhà thì làm sao?
Chuẩn bị bạt quây kín hai bên rạp, kê cao chỗ để đồ điện, dồn bàn vào giữa rạp và giảm số khách mỗi đợt. Có người trực kiểm cột rạp khi gió mạnh. Các phương án dự phòng chi tiết hơn được bàn ở bài riêng về rủi ro ngày cưới.
Thức ăn thừa sau cỗ nên xử lý thế nào?
Thoả thuận trước với đầu bếp. Đồ chưa dọn ra bàn có thể chia cho người phụ giúp mang về ngay trong ngày, để lạnh nếu cần. Đồ đã ở ngoài rạp lâu trong trời nóng thì không nên giữ lại ăn tiếp. Chuẩn bị sẵn hộp và túi đựng sạch.