Thư mời họp họ hay giỗ họ là văn bản do trưởng họ hoặc ban liên lạc dòng họ gửi tới các chi, các gia đình, báo thời gian, địa điểm, chương trình buổi họp mặt và những việc cần chuẩn bị. Một thư mời tốt cần năm phần: lý do và thời gian (ghi cả ngày âm và dương), địa điểm (nhà thờ họ, từ đường hoặc nhà trưởng họ), chương trình, việc đóng góp nói rõ mà không ép, và cách báo số người theo từng chi.
Khó nhất của họp họ không phải câu chữ mà là tìm và liên lạc đủ người. Con cháu tản ra khắp nơi, có nhánh ở thành phố, có nhánh ở nước ngoài, nhiều người trẻ không biết mình thuộc chi nào. Thư mời chỉ đến được đúng người khi có danh sách theo chi và mỗi chi có một người liên lạc.
Phần dưới đây hướng dẫn viết thư, các mẫu thư, cách lập danh sách, cách mời người lớn tuổi và con cháu ở xa, và cách nói chuyện quỹ họ để không ai thấy khó xử. Phong tục giỗ họ mỗi nơi một khác; bài chỉ bàn phần tổ chức và mời khách.
Họp họ, giỗ họ: ai đứng ra tổ chức
Ở nhiều dòng họ, việc giỗ họ hằng năm do trưởng họ (thường là người thuộc nhánh trưởng) chủ trì, cùng các trưởng chi. Ngày giỗ họ thường là ngày giỗ của vị tổ được cả họ ghi nhớ; một số họ chọn họp mặt đầu xuân, dịp Thanh minh hoặc một ngày cố định để con cháu ở xa dễ sắp xếp. Cách chọn ngày là việc riêng của từng họ, theo nếp đã có từ trước.
Gần đây nhiều họ lập thêm ban liên lạc gồm vài người trẻ hơn, có thời gian và quen dùng điện thoại, để lo phần danh sách, thư mời, quỹ và gia phả. Trưởng họ giữ vai trò quyết định và chủ trì nghi lễ, ban liên lạc lo hậu cần. Cách chia này giúp người lớn tuổi không phải gánh hết việc giấy tờ, mà người trẻ cũng không lấn vai.
Thư mời vì thế thường đứng tên "Trưởng họ và Ban liên lạc họ…". Dưới thư ghi tên một hai người cần hỏi việc, kèm chi của họ, để con cháu ở xa biết liên lạc với ai thay vì hỏi vòng vèo khắp họ.
Nội dung cần có trong thư mời
Lý do họp mặt. Ngày giỗ họ, họp họ đầu năm, khánh thành nhà thờ họ sau tu sửa, hay ra mắt bản gia phả mới. Lý do rõ thì con cháu ở xa dễ xin nghỉ việc để về.
Thời gian, cả âm lịch và dương lịch. Người lớn tuổi nhớ ngày âm; con cháu đi làm cần ngày dương và thứ trong tuần để xin nghỉ. Ghi cả giờ tập trung và giờ bắt đầu phần lễ.
Địa điểm và hướng dẫn đường. Tên thôn, xã theo đơn vị hành chính mới, kèm tên cũ trong ngoặc; mốc dễ nhận; chỗ để xe. Con cháu từ thành phố về lần đầu thường không biết nhà thờ họ ở đâu.
Chương trình chính. Phần lễ, phần họp bàn việc họ (quỹ, tu sửa, gia phả, khuyến học), phần bữa cơm. Ghi thời lượng tương đối để người ở xa tính giờ về.
Đóng góp. Mức đóng góp gợi ý nếu họ đã thống nhất, cách nộp, người nhận, và một câu khẳng định đóng góp theo khả năng. Xem thêm mục quỹ họ bên dưới.
Cách báo số người. Nhờ mỗi chi tổng hợp số người về dự và báo cho trưởng chi trước một mốc ngày, để chuẩn bị cỗ vừa đủ.
Mẫu thư mời họp họ, giỗ họ
Mẫu dưới đây dùng tên họ, tên người và địa danh giả định. Bạn giữ khung, thay chi tiết theo dòng họ mình:
- Thư trang trọng gửi các chi: "Kính gửi các cụ, các ông bà, cô chú và toàn thể con cháu họ Phạm. Theo lệ hằng năm, họ ta tổ chức ngày giỗ họ vào ngày 12 tháng Hai âm lịch, năm nay rơi vào Chủ nhật, tại nhà thờ họ ở thôn Đông. Năm nay họ sẽ bàn việc tu sửa mái nhà thờ và ghi bổ sung gia phả cho các cháu mới sinh. Kính mời các chi thu xếp về đông đủ. Mọi việc xin liên hệ ông Phạm Văn Hưng, trưởng chi hai."
- Lời nhắn thân mật trong nhóm chat của họ: "Cả nhà ơi, giỗ họ năm nay rơi đúng Chủ nhật, con cháu đi làm đỡ phải xin nghỉ. Các chi nhớ báo số người về cho trưởng chi trước ngày 20/3 để bên bếp đi chợ. Ai về lần đầu cứ nhắn ban liên lạc, sẽ có người ra đầu làng đón."
- Thư mời con cháu ở nước ngoài: "Gửi các cháu nhà bác Tư ở Úc. Họ ta năm nay ra mắt bản gia phả mới, có ghi tên cả các cháu sinh bên đó. Nếu năm nay các cháu không về được, ban liên lạc sẽ gọi video trong lúc họp để các cháu chào các cụ, và gửi bản gia phả qua thư."
- Thư mời người trẻ lần đầu biết đến họ: "Chào cháu, cháu là con anh Quân, thuộc chi ba họ Phạm. Ông nội cháu là em ruột của cụ trưởng họ. Năm nay họ tổ chức giỗ họ, bác rất mong cháu về để các ông bà được gặp và biết mặt."
Mẫu cuối đặc biệt hữu ích: con cháu thế hệ thứ tư, thứ năm thường không biết mình thuộc nhánh nào. Một câu giải thích quan hệ khiến họ thấy mình được mời đích danh, không phải nhận một thông báo chung.
Lập danh sách con cháu theo chi
Danh sách là xương sống của mọi lần họp họ. Một bảng tính dùng chung, mỗi chi một trang, cập nhật mỗi năm. Các cột gợi ý:
| Cột | Nội dung | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Chi, nhánh | Thuộc chi nào, con cháu của ai | Biết ai chịu trách nhiệm báo tin cho gia đình này |
| Đời thứ | Tính từ vị tổ được ghi trong gia phả | Xếp chỗ ngồi, ghi gia phả |
| Chủ hộ và thành viên | Tên, năm sinh, quan hệ | Ước số người, ghi bổ sung con cháu mới sinh |
| Nơi ở hiện tại | Tỉnh, thành, nước | Biết ai cần được báo sớm, ai cần mời trực tiếp |
| Người liên lạc | Ai trong gia đình nhận tin | Người lớn tuổi không dùng điện thoại thông minh |
| Kênh liên lạc | Gặp trực tiếp, gọi điện, nhóm chat | Không gửi đường dẫn cho người không mở được |
| Xác nhận năm nay | Về mấy người, có trẻ em không | Chốt số mâm cỗ |
Danh sách chứa thông tin cá nhân của nhiều người, nên chỉ chia cho trưởng chi và ban liên lạc, không đăng công khai trong nhóm chat đông người. Khi in để mang theo ngày họp họ, bỏ bớt các cột không cần thiết.
Mời người lớn tuổi và con cháu ở xa
Với các cụ, thư mời giấy vẫn là cách được trọng nhất. Trưởng chi hoặc con cháu đến tận nhà, đưa thư bằng hai tay, nói lại bằng lời những điểm chính, rồi gọi nhắc trước ngày giỗ một hôm. Thư in chữ lớn, giấy cứng, không gấp nhiều lần. Nhiều cụ để thư trên bàn thờ gia đình hay kẹp lịch treo tường như một lời nhắc.
Người lớn tuổi không dùng điện thoại thông minh thì mời qua con cháu của chính họ, nhưng đừng chỉ nhắn cho con cháu rồi coi như đã mời. Người già rất để ý chuyện mình có được mời trực tiếp hay không. Một cuộc gọi ngắn của trưởng họ tới các cụ cao tuổi trong mỗi chi có sức nặng hơn nhiều so với một thông báo trong nhóm.
Con cháu ở xa, nhất là ở nước ngoài, cần được báo sớm, ít nhất một tháng nếu họ có thể về. Không về được thì có thể sắp xếp một cuộc gọi video ngắn trong phần họp, hoặc gửi một lời chào để người nhà đọc. Thư mời online kèm bản đồ, chương trình và nút xác nhận giúp ban liên lạc đếm số người dễ hơn nhiều so với hỏi lần lượt từng nhà.
Nói chuyện quỹ họ cho minh bạch
Tiền là chủ đề dễ khiến buổi họp họ mất vui. Thư mời nên nói rõ khoản đóng góp để làm gì (cỗ giỗ, tu sửa, khuyến học, thăm hỏi người già), mức gợi ý nếu họ đã thống nhất, và một câu rõ ràng: con cháu đóng góp theo khả năng, gia đình khó khăn không cần bận tâm. Câu đó nên được trưởng họ nhắc lại bằng lời trong buổi họp.
Minh bạch là cách duy nhất để quỹ họ bền. Một người giữ sổ thu, một người khác giữ sổ chi; mỗi năm báo cáo công khai trong buổi họp: số dư đầu kỳ, thu, chi theo từng khoản, số dư cuối kỳ. Ảnh chụp báo cáo gửi lên nhóm chung cho người không về dự. Khoản chi lớn như tu sửa nhà thờ họ cần được bàn và đồng ý trong buổi họp trước khi làm.
Tránh ghi công đức theo kiểu xếp hạng số tiền lớn nhỏ trước mặt cả họ, vì dễ khiến người góp ít thấy ngại và năm sau không về. Nhiều họ chỉ đọc tổng thu, còn danh sách chi tiết để ai muốn xem thì xem riêng.
Ngày họp họ: xếp chỗ theo đời, ghi gia phả và khuyến học
Ngày giỗ họ thường đông hơn dự tính vì con cháu dẫn theo con nhỏ. Bàn tiếp đón ở cổng nên có người của từng chi đứng, cầm danh sách, ghi tên người về và dẫn vào chỗ. Chỗ ngồi thường xếp theo đời và vai: các cụ cao tuổi, trưởng họ, trưởng chi ở gian chính; các đời sau lần lượt ra ngoài; nhiều họ xếp mâm theo chi để người cùng nhánh ngồi gần nhau. Cách xếp mỗi họ một nếp, người dẫn chỗ chỉ cần thống nhất trước với trưởng họ.
Họp họ là dịp tốt để ghi bổ sung gia phả: con cháu mới sinh, người mới về làm dâu, làm rể, người đã mất trong năm. Đặt một bàn riêng có người ghi chép, mỗi gia đình đến điền thông tin, kèm năm sinh. Nếu họ đã số hoá gia phả, người ghi nhập ngay vào bản điện tử, sau đó in lại cho các chi.
Nhiều họ dùng một phần quỹ cho khuyến học: khen các cháu đỗ đại học, có thành tích trong năm. Phần này nên khen theo kiểu ghi nhận sự cố gắng, trao cho mọi cháu đủ điều kiện, tránh xếp hạng, so sánh cháu nhà này với cháu nhà kia trước mặt cả họ. Phần thưởng nhỏ nhưng có tên từng cháu, được trưởng họ trao tận tay, là thứ các cháu nhớ lâu và năm sau muốn về.
Câu hỏi thường gặp
Thư mời họp họ nên gửi trước bao lâu?
Với con cháu trong tỉnh, khoảng hai đến ba tuần là đủ. Con cháu ở tỉnh xa hoặc nước ngoài nên được báo trước một tháng trở lên. Nhắc lại trước ngày họp khoảng một tuần và một ngày, nhất là với các cụ cao tuổi.
Ai được ký tên trên thư mời họp họ?
Thông thường là trưởng họ, có thể cùng trưởng ban liên lạc. Nếu trưởng họ cao tuổi, ban liên lạc soạn thư rồi đọc lại cho trưởng họ nghe trước khi gửi. Đừng gửi thư nhân danh trưởng họ khi chưa được đồng ý.
Có nên lập nhóm chat cho cả dòng họ không?
Nhóm chat giúp báo tin nhanh, nhưng nhóm quá đông dễ loãng và lộ thông tin cá nhân. Nhiều họ có một nhóm chung chỉ dành cho thông báo, kèm nhóm riêng cho từng chi. Người lớn tuổi không dùng nhóm vẫn cần được báo trực tiếp.
Con cháu không về dự giỗ họ được thì nên làm gì?
Báo sớm với trưởng chi, gửi lời thăm các cụ và đóng góp nếu họ có quỹ chung. Nếu có cuộc gọi video trong buổi họp, xin tham gia vài phút để chào hỏi. Năm sau sắp xếp về để giữ liên lạc với họ.
Làm sao tìm lại các chi trong họ đã thất lạc liên lạc?
Bắt đầu từ gia phả và lời kể của các cụ cao tuổi nhất, ghi lại tên các nhánh đã chuyển đi. Hỏi qua họ hàng bên ngoại, người cùng quê, hội đồng hương ở nơi họ đến. Mỗi khi tìm được một gia đình, nhờ chính họ dẫn tới các nhà khác cùng nhánh.