Họp mặt đại gia đình dịp Tết thành công khi giải được bài toán lịch: con cái có gia đình riêng phải chia Tết giữa nhà nội và nhà ngoại, ai cũng đi chúc Tết nhiều nơi. Cách hiệu quả là chốt ngày từ tháng Chạp, chọn một khung giờ cố định mà mọi nhánh đều về được, mời bằng một lời nhắn rõ ràng, chia việc và góp quỹ trước, rồi để ngày họp mặt chỉ còn việc ngồi với nhau.
Có hai kiểu phổ biến: bữa tất niên những ngày cuối năm âm lịch, khi các con còn chưa về quê bên kia; và bữa họp mặt đầu năm vào một ngày Tết đã thống nhất. Nhiều đại gia đình làm cả hai: tất niên cho các nhánh ở gần, họp mặt đầu năm khi con cháu ở xa đã về đủ.
Bài này hướng dẫn chọn ngày, mẫu lời mời từ ông bà và trong nhóm gia đình, cách chia việc, gợi ý hoạt động chung, cách tránh những câu hỏi làm mất vui và giữ kết nối với người không về được.
Chọn ngày: bài toán nhà nội, nhà ngoại
Nhiều nơi còn giữ câu "mùng Một Tết cha, mùng Hai Tết mẹ, mùng Ba Tết thầy". Trên thực tế, mỗi cặp vợ chồng tự sắp xếp: năm nay ăn Tết bên nội, năm sau bên ngoại, hoặc chia trong cùng một Tết. Vì thế một đại gia đình có năm người con thì có năm cặp lịch khác nhau phải khớp. Người tổ chức nên hỏi từng nhánh ngày nào chắc chắn có mặt trước khi chốt, thay vì tự chọn rồi thông báo.
Một cách hay dùng: lập một bảng nhỏ gồm các ngày từ hai mươi tháng Chạp đến mùng Sáu, mỗi nhánh đánh dấu ngày về được. Ngày có nhiều dấu nhất là ngày họp mặt. Nếu không có ngày nào đủ cả, ưu tiên ngày mà ông bà và nhánh ở xa nhất về được, vì họ khó thu xếp lại nhất.
Khung giờ cũng quan trọng như ngày. Bữa trưa hợp với các cụ và gia đình có con nhỏ; bữa tối hợp hơn khi các nhánh còn đi chúc Tết buổi sáng. Nhiều nhà chọn bữa trưa muộn, khoảng mười một giờ rưỡi, để ai đi chúc Tết buổi sáng vẫn kịp về.
Mẫu lời mời họp mặt gia đình
Lời mời họp mặt gia đình không cần trang trọng, nhưng nên rõ ngày giờ và việc của từng nhà. Tên trong mẫu là giả định:
- Ông bà mời các con (nhờ cháu gõ hộ): "Ông bà báo các con các cháu: Tết này nhà mình họp mặt vào trưa mùng Ba, ở nhà ông bà như mọi năm. Ông bà không cần quà, chỉ cần về đủ. Nhà nào về muộn thì báo trước để bà để phần cơm."
- Con cả nhắn nhóm đại gia đình: "Cả nhà ơi, anh chốt nhé: tất niên nhà mình tối 26 tháng Chạp, họp mặt đầu năm trưa mùng Ba. Nhà chú Hải ở xa về được mùng Ba nên chọn ngày đó. Bảng phân món anh để dưới tin này, mỗi nhà nhận một món."
- Mời thông gia sang chung vui: "Thưa anh chị, Tết này nhà em họp mặt trưa mùng Ba, đông đủ các cháu. Vợ chồng em rất mong anh chị sang chơi cùng, để hai bên gia đình gặp nhau đầu năm cho vui."
- Lời nhắn vui cho các cháu tuổi teen: "Mùng Ba họp mặt, đứa nào về đúng giờ được chọn chỗ ngồi xa bàn người lớn. Đứa nào về muộn ngồi cạnh bác Hùng và được hỏi chuyện học hành."
Mời thông gia là chi tiết nhiều nhà bỏ qua. Một lời mời đầu năm cho bố mẹ chồng hoặc bố mẹ vợ của các con sang ăn bữa cơm, ngay cả khi họ không đến được, cũng là cử chỉ được nhớ lâu.
Chia việc và góp quỹ trước Tết
Bữa họp mặt ba bốn chục người mà không chia việc thì gánh nặng dồn hết lên người phụ nữ ở nhà ông bà. Bảng phân việc gợi ý:
| Việc | Cách chia | Gợi ý |
|---|---|---|
| Quỹ chung | Mỗi nhánh góp một khoản bằng nhau hoặc theo khả năng | Một người giữ, công khai chi tiêu trong nhóm |
| Món chính | Mỗi nhánh nhận một hai món "tủ" | Ghi tên món cạnh tên nhà để không trùng |
| Đi chợ đồ chung | Nhánh ở gần nhà ông bà | Mua từ hai mươi tám tháng Chạp, trước khi chợ nghỉ |
| Trang trí, bày bàn | Các cháu lớn | Giao từ sáng ngày họp mặt |
| Trông trẻ nhỏ | Luân phiên theo giờ giữa các anh chị | Một góc chơi riêng, xa bếp và bàn rượu |
| Rửa dọn | Luân phiên theo năm, cả nam lẫn nữ | Đừng để cánh đàn ông ngồi bàn, phụ nữ rửa bát đến tối |
Dòng cuối trong bảng là nguồn ấm ức thầm lặng của rất nhiều gia đình. Ghi việc rửa dọn thành lịch luân phiên, có tên cả con trai, con rể, là cách giải quyết nhẹ nhàng nhất mà không ai phải nói to.
Hoạt động chung cho ngày họp mặt
Bữa họp mặt sẽ đọng lại lâu hơn nếu có vài hoạt động mà mọi thế hệ cùng tham gia. Không cần nhiều, chọn hai ba thứ hợp với nhà mình:
- Ảnh đại gia đình ở cùng một góc mỗi năm: cùng bậc thềm, cùng gốc cây, cùng tư thế. Mười năm sau, xếp các ảnh cạnh nhau sẽ thấy các cháu lớn lên và ông bà già đi. Giao một người chụp, dùng chân máy và hẹn giờ để người chụp cũng có mặt.
- Phần ông bà lì xì đầu năm: nhiều nhà để ông bà lì xì cho các cháu trước bữa cơm, các cháu lần lượt chúc Tết theo thứ tự. Người tổ chức chuẩn bị sẵn phong bao, xếp các cháu theo tuổi để ông bà khỏi lúng túng.
- Kể chuyện năm cũ: mỗi nhánh kể một chuyện vui hoặc một việc đáng nhớ của nhà mình trong năm qua, không quá hai phút. Đây là cách để các anh chị em biết về đời sống của nhau thay vì chỉ hỏi han xã giao.
- Gói bánh hoặc nấu một món chung: nếu họp mặt trước Tết, cả nhà cùng gói bánh chưng, bánh tét, các cháu nhỏ được giao lau lá. Việc chung làm bằng tay khiến mọi người nói chuyện tự nhiên hơn ngồi quanh bàn.
- Trò chơi dân gian cho trẻ: ô ăn quan, nhảy dây, kéo co trong sân. Trẻ con có việc để làm thì người lớn có thời gian trò chuyện.
Tránh biến buổi họp mặt thành một chương trình kín lịch. Ba tiếng ngồi với nhau, có một hai hoạt động điểm xuyết, là vừa.
Tránh những câu hỏi làm mất vui
Tết là mùa của những câu hỏi khó: "Bao giờ cưới?", "Lương tháng bao nhiêu?", "Sao chưa có con?", "Thằng bé học lớp mấy rồi mà còn thấp thế?". Người hỏi thường không có ác ý, nhưng người bị hỏi thì mất vui cả buổi. Người tổ chức không cấm được ai hỏi, nhưng có thể làm ba việc giảm bớt.
Một là xếp chỗ khéo: người hay hỏi chuyện riêng ngồi cùng các cụ cùng thế hệ, các cháu trẻ có một bàn riêng. Hai là chuẩn bị chủ đề chung: ảnh năm cũ, chuyến đi chơi sắp tới của cả nhà, kế hoạch sửa lại nhà thờ, chuyện của ông bà hồi trẻ. Có chủ đề thì ít khoảng lặng để những câu hỏi khó lấp vào. Ba là người chủ nhà đỡ lời: khi thấy cháu lúng túng, chen vào bằng một câu nhẹ như "thôi, để cháu nó ăn đã, chuyện đó để năm sau".
Với các anh chị em đang có bất đồng (chuyện đất đai, chuyện chăm sóc bố mẹ), bữa họp mặt Tết không phải lúc giải quyết. Người tổ chức nên nói riêng trước với từng người, xin gác lại cho đến sau Tết, để ông bà có một bữa cơm vui.
Lịch chuẩn bị từ giữa tháng Chạp
Tháng Chạp ai cũng bận tổng kết công việc, sắm Tết, nên việc họp mặt dễ bị dồn đến sát ngày. Một lịch đơn giản giúp người tổ chức không phải chạy theo:
- Khoảng rằm tháng Chạp: hỏi lịch các nhánh, chốt ngày và giờ họp mặt. Báo sớm cho người ở xa để họ đặt vé, vì vé dịp Tết hết nhanh.
- Khoảng hai mươi tháng Chạp: gửi lời mời chính thức trong nhóm gia đình, gọi riêng cho ông bà, các cô dì chú bác. Đặt nhà hàng nếu không ăn ở nhà.
- Hai mươi ba đến hai mươi lăm tháng Chạp: chốt bảng phân món, thu quỹ chung, đi chợ đồ khô. Hỏi lại số người từng nhà, nhất là số trẻ con.
- Hai mươi tám, hai mươi chín tháng Chạp: mua đồ tươi trước khi chợ nghỉ, nhắc từng nhà món mình nhận làm.
- Trước ngày họp mặt một hôm: nhắn lại giờ, chỗ để xe, ai đón ông bà. Giao người lo ảnh, người lo góc trẻ con.
- Ngày họp mặt: có mặt sớm một tiếng để bày bàn; chụp ảnh chung ngay đầu buổi khi mọi người còn chỉnh tề.
- Sau họp mặt: gửi ảnh lên nhóm, công khai quỹ chi tiêu, ghi lại những điều năm sau cần làm khác.
Mục cuối là thứ biến họp mặt thành nếp nhà. Một ghi chú ngắn như "năm sau đặt thêm một mâm cho các cháu tuổi teen" giúp người tổ chức năm sau, có thể là một người khác, không phải bắt đầu lại từ đầu.
Giữ kết nối với người không về được
Năm nào cũng có người không về: con cháu đi làm xa, du học, trực Tết ở bệnh viện, nhà máy. Hẹn trước một khung giờ gọi video trong bữa họp mặt, khoảng mười lăm phút, khi mọi người đã ngồi đủ nhưng chưa ăn xong. Đặt điện thoại ở vị trí ông bà nhìn rõ, âm lượng đủ lớn, có người cầm máy xoay quanh bàn để người ở xa chào từng nhà.
Người ở xa có thể gửi trước một đoạn ghi hình ngắn chúc Tết ông bà, để chiếu trong bữa cơm nếu lệch múi giờ không gọi trực tiếp được. Gửi kèm một món quà nhỏ nhờ người nhà mang đến cũng khiến sự vắng mặt bớt trống.
Sau buổi họp mặt, gửi lên nhóm gia đình tấm ảnh chung và vài đoạn quay ngắn. Với người không về được, đó là cách để họ vẫn có mặt trong kỷ niệm năm ấy; với ông bà, đó là những tấm ảnh sẽ được xem lại nhiều lần trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Nên họp mặt gia đình trước Tết hay sau Tết?
Tuỳ lịch của các nhánh. Tất niên trước Tết hợp khi các con còn ở gần, chưa về quê bên kia. Họp mặt đầu năm hợp khi con cháu ở xa đã về đủ. Hỏi từng nhánh ngày chắc chắn có mặt rồi chọn ngày nhiều người về nhất.
Có nên đặt nhà hàng cho buổi họp mặt Tết không?
Nhà ông bà rộng và có người phụ bếp thì ăn ở nhà ấm cúng hơn. Nhà chật hoặc không ai muốn đứng bếp cả ngày Tết thì đặt nhà hàng là hợp lý, nhưng nên đặt sớm vì dịp Tết nhiều nơi kín chỗ và có thể phụ thu.
Góp quỹ Tết gia đình thế nào cho công bằng?
Phổ biến là góp đều cho phần chi chung, nhánh nào khá hơn có thể góp thêm tự nguyện. Một người giữ quỹ, chi tiêu ghi lại và công khai trong nhóm. Nhánh khó khăn không nên bị nhắc trước mặt mọi người.
Thông gia có nên được mời họp mặt Tết không?
Không bắt buộc, nhưng là cử chỉ đẹp. Mời bằng lời từ bố mẹ hai bên, nói rõ ngày giờ và không khí thân mật. Thông gia có thể không đến vì cũng bận họp mặt nhà mình; lời mời vẫn có giá trị.
Làm sao để buổi họp mặt Tết không quá mệt cho ông bà?
Giữ buổi họp mặt trong khoảng ba tiếng, có phòng cho ông bà nghỉ, giao người phụ việc bếp thay. Ông bà chỉ cần ngồi giữa con cháu. Sau bữa, các nhánh dọn dẹp xong mới về, không để lại việc cho ông bà.